Neler yeni

Yazılım Forum

Tüm özelliklerimize erişmek için şimdi bize katılın. Kayıt olduktan ve giriş yaptıktan sonra konu oluşturabilecek, mevcut konulara yanıt gönderebilecek, itibar kazanabilecek, özel mesajlaşmaya erişebilecek ve çok daha fazlasını yapabileceksiniz! Bu hizmetlerimiz ise tamamen ücretsiz ve kurallara uyulduğu sürece sınırsızdır, o zaman ne bekliyorsunuz? Hadi, sizde aramıza katılın!

Linux'a Giriş Rehberi: Özgür Dünyaya İlk Adım ve Temel Bilgiler

Linux'a Giriş Rehberi: Özgür Dünyaya İlk Adım

Giriş
Linux, açık kaynak kodlu ve özgür bir işletim sistemi çekirdeğidir. Genellikle "Linux" denildiğinde, bu çekirdek üzerine inşa edilmiş tam bir işletim sistemi, yani bir "GNU/Linux dağıtımı" kastedilir. Windows ve macOS gibi ticari işletim sistemlerine güçlü bir alternatiftir. Peki, neden Linux kullanmalısınız? İşte bazı nedenler:

  • Özgürlük ve Açık Kaynak: Kodu inceleyebilir, değiştirebilir ve dağıtabilirsiniz. Bu, şeffaflık ve topluluk desteği anlamına gelir.
  • Güvenlik: Mimarisinin getirdiği doğal avantajlar ve hızlı güvenlik güncellemeleri sayesinde genellikle daha güvenli kabul edilir. Özellikle sunucu ortamlarında tercih edilmesinin ana nedenlerinden biridir.
  • Stabilite ve Performans: Uzun çalışma süreleri ve verimli kaynak kullanımı sunar. Eski donanımlarda bile şaşırtıcı derecede iyi performans gösterebilir.
  • Esneklik ve Özelleştirme: Kullanıcının ihtiyaçlarına göre derinden özelleştirilebilir. Masaüstü ortamından sistem hizmetlerine kadar her detay kontrolünüzdedir.
  • Maliyet: Çoğu Linux dağıtımı tamamen ücretsizdir. Bu, yazılım maliyetlerinden tasarruf etmenizi sağlar.

Linux'un Kısa Tarihi
Linux çekirdeği, 1991 yılında Finlandiyalı öğrenci Linus Torvalds tarafından kişisel bir proje olarak başlatıldı. Başlangıçta Minix adlı Unix benzeri bir işletim sistemine alternatif olarak düşünüldü. Ancak Linus, kendi çekirdeğini sıfırdan yazmaya karar verdi ve projesini genel kamuya duyurdu. Çekirdek, GNU projesinin araçları ve kütüphaneleriyle (Richard Stallman'ın başlattığı özgür yazılım projesi) birleşerek, günümüzdeki popüler GNU/Linux işletim sistemlerinin temelini oluşturdu. Bu birleşme, Linux'u sadece bir çekirdek olmaktan çıkarıp, tam teşekküllü ve kullanılabilir bir işletim sistemi haline getirdi.

Linux Dağıtımları: Seçim Sizin
Linux'un en çekici yanlarından biri, kullanıcıların ihtiyaçlarına ve tercihlerine göre çok sayıda farklı "dağıtım" arasından seçim yapabilmesidir. Her dağıtım, çekirdeği, paket yönetim sistemini, varsayılan masaüstü ortamını ve yazılım paketlerini farklı şekillerde bir araya getirir. İşte bazı popüler dağıtımlar:

  • Ubuntu: Yeni başlayanlar için en popüler ve kullanıcı dostu dağıtımlardan biridir. Geniş bir topluluk desteği, zengin yazılım deposu ve kolay kurulum süreci sunar. Temel olarak Debian tabanlıdır ve hızla büyümüştür.
  • Linux Mint: Ubuntu tabanlıdır ve Windows'tan geçiş yapanlar için tanıdık bir arayüz sunar. Kullanım kolaylığına, multimedya desteğine ve kararlılığa odaklanmıştır. Çeşitli masaüstü ortamı seçenekleri sunar.
  • Fedora: Red Hat tarafından desteklenen, yenilikçi ve güncel teknolojileri hızla benimseyen bir dağıtımdır. Genellikle yazılım geliştiriciler, sistem yöneticileri ve ileri düzey kullanıcılar tarafından tercih edilir. Sürekli güncellenen yapısıyla öne çıkar.
  • Debian: Linux dünyasının en eski ve stabil dağıtımlarından biridir. Ubuntu ve birçok başka dağıtımın temelini oluşturur. Geniş yazılım yelpazesi, güvenilirliği ve özgür yazılım ilkelerine bağlılığı ile bilinir. Hem masaüstü hem de sunucu ortamlarında yaygın olarak kullanılır.
  • Arch Linux: Kendin yap (DIY) felsefesini benimseyen, minimal ve yüksek düzeyde özelleştirilebilir bir dağıtımdır. Kurulumu ve yönetimi ileri düzey bilgi gerektirir, ancak kullanıcılara sistemi baştan sona kontrol etme imkanı sunar. Harika bir Wiki kaynağına sahiptir.
  • openSUSE: Hem masaüstü hem de sunucu ortamları için güçlü araçlar ve kolay yönetim sunan bir dağıtımdır. Özellikle YaST gibi merkezi yönetim araçları ile öne çıkar. Tumbleweed sürümü sürekli güncel, Leap sürümü ise daha kararlıdır.
  • CentOS/Rocky Linux/AlmaLinux: Red Hat Enterprise Linux (RHEL) kaynak kodundan türetilmiş, kararlı ve sunucu ortamları için popüler dağıtımlardır. Uzun süreli destekleri (LTS) sayesinde kurumsal ortamlarda sıkça tercih edilirler.

Masaüstü Ortamları: Görsel Deneyiminiz
Linux'ta farklı masaüstü ortamları seçme özgürlüğüne sahipsiniz. Bu ortamlar, işletim sisteminizin görünümünü ve hissini, yani kullanıcı arayüzünü (GUI) tamamen değiştirir.

  • GNOME: Modern, şık ve minimal bir arayüz sunar. Ubuntu ve Fedora'nın varsayılan ortamıdır. Klavye odaklı iş akışına sahiptir ve son yıllarda kullanıcı deneyimini basitleştirmeye odaklanmıştır.
  • KDE Plasma: Zengin özelliklere sahip, son derece özelleştirilebilir ve görsel olarak çekici bir ortamdır. Çok sayıda tema, widget ve efekt seçeneği sunar. Windows'tan geçen kullanıcılar için tanıdık gelebilecek bir yapıya sahiptir.
  • XFCE: Hafif, hızlı ve kaynak dostu bir ortamdır. Eski bilgisayarlar veya minimum kaynak tüketimi isteyenler için idealdir. Özelleştirilebilir olmasına rağmen sadeliği korur.
  • LXQt: XFCE'den bile daha hafif olan, çok düşük sistem kaynaklarıyla çalışan bir ortamdır. Özellikle eski donanımlar veya düşük güç tüketimli cihazlar için tasarlanmıştır.
  • MATE/Cinnamon: MATE, GNOME 2'nin geleneksel arayüzünü sevenler için ideal bir devamıdır. Cinnamon ise, Linux Mint'in varsayılanı olup, modern ama geleneksel bir başlangıç menüsü ve görev çubuğu sunar.

Linux Kurulumuna İlk Adım
Linux'u kurmak artık eskisi kadar karmaşık değil. Modern dağıtımların çoğu kullanıcı dostu grafiksel kurulum sihirbazları sunar. Genellikle aşağıdaki adımları içerir:

  • İndirme: Seçtiğiniz dağıtımın ISO dosyasını resmi web sitesinden indirin. Bu dosya, işletim sisteminin tam bir kopyasını içerir.
  • USB veya DVD Oluşturma: Rufus (Windows için) veya Etcher (çoklu platform) gibi araçlarla indirdiğiniz ISO dosyasını bir USB belleğe yazın. Bu, "bootable" (önyüklenebilir) bir kurulum medyası oluşturacaktır.
  • Bilgisayarı Başlatma: Bilgisayarınızı bu USB bellekten başlatın (BIOS/UEFI ayarlarından başlangıç sırasını değiştirmeniz gerekebilir). Kurulum medyası genellikle "canlı" (live) bir oturum başlatır, böylece kurulum yapmadan önce sistemi deneyebilirsiniz.
  • Kurulum: Kurulum sihirbazını takip edin. Bu aşamada dil, klavye düzeni, saat dilimi, disk bölümleme ve kullanıcı oluşturma gibi temel ayarları yapacaksınız.
Not: Disk bölümleme aşamasında dikkatli olun. Yanlış bir işlem veri kaybına yol açabilir. Başlangıçta sanal bir makinede (VirtualBox, VMware) deneme yapmak, fiziksel diskinizde herhangi bir değişiklik yapmadan Linux'u güvenli bir şekilde keşfetmenizi sağlar.

Temel Komut Satırı (CLI) Bilgisi
Linux'un gücünün önemli bir kısmı komut satırında yatar. Başlangıçta korkutucu görünse de, bazı temel komutları öğrenmek günlük işlemlerde size büyük kolaylık sağlayacaktır. Bir terminal emülatörü açarak bu komutları deneyebilirsiniz:

Kod:
ls          # Bulunduğunuz dizindeki dosyaları ve klasörleri listeler.
ls -l       # Dosya izinleri, sahibi, boyutu gibi detaylı liste görünümü sağlar.
cd [dizin]  # Belirtilen dizine geçiş yapar. Örn: cd Belgeler, cd /var/log
cd ..       # Bir üst dizine geçiş yapar.
pwd         # Bulunduğunuz dizinin tam yolunu gösterir (print working directory).
mkdir [ad]  # Yeni bir dizin oluşturur. Örn: mkdir YeniKlasor
rmdir [ad]  # Boş bir dizini siler.
rm [dosya]  # Dosyayı siler. rm -r [dizin] komutu dizinleri içindekilerle birlikte siler, dikkatli kullanın!
cp [kaynak] [hedef] # Dosyayı veya dizini kopyalar. Örn: cp belge.txt /home/kullanici/Yedekler
mv [kaynak] [hedef] # Dosyayı veya dizini taşır veya yeniden adlandırır. Örn: mv eski_ad.txt yeni_ad.txt
cat [dosya] # Bir dosyanın içeriğini terminale yazdırır.
man [komut] # Bir komutun kullanım kılavuzunu (manual page) gösterir. Örn: man ls
help [komut] # Bazı kabuk yerleşik komutları için yardım sağlar.
apt search [kelime] # Debian/Ubuntu'da paket arar.
dnf search [kelime] # Fedora/CentOS'ta paket arar.
sudo [komut] # Komutu yönetici (root) yetkileriyle çalıştırır. Sistem değişiklikleri için çok önemlidir!

Paket Yönetimi: Yazılım Kurulumu
Windows'taki .exe dosyalarının aksine, Linux'ta yazılımlar genellikle paket yöneticileri aracılığıyla kurulur. Bu, yazılımların güvenliğini, bağımlılıkların otomatik çözümünü ve kolay güncellemeleri sağlar.

  • APT (Advanced Package Tool): Debian, Ubuntu ve Linux Mint gibi Debian tabanlı dağıtımlarda kullanılır.
    Kod:
        sudo apt update        # Yerel paket listesini günceller. Yazılım deposu bilgilerini yeniler.
        sudo apt upgrade       # Yüklü paketleri yeni sürümlerine yükseltir.
        sudo apt install [paket_adı] # Belirtilen yazılımı kurar. Örn: sudo apt install vlc
        sudo apt remove [paket_adı]  # Yazılımı kaldırır.
        sudo apt autoremove    # Artık kullanılmayan bağımlılık paketlerini kaldırır.
  • DNF (Dandified YUM): Fedora, CentOS, Red Hat Enterprise Linux gibi Red Hat tabanlı dağıtımlarda kullanılır.
    Kod:
        sudo dnf check-update  # Paket listesini günceller.
        sudo dnf upgrade       # Yüklü paketleri yükseltir.
        sudo dnf install [paket_adı] # Yazılım kurar. Örn: sudo dnf install firefox
        sudo dnf remove [paket_adı]  # Yazılımı kaldırır.
  • Pacman: Arch Linux'ta ve onun türevlerinde kullanılır.
    Kod:
        sudo pacman -Syu       # Paket listesini günceller ve sistemi tamamen yükseltir.
        sudo pacman -S [paket_adı] # Yazılım kurar.
        sudo pacman -R [paket_adı] # Yazılımı kaldırır.
  • Snap, Flatpak, AppImage: Bunlar dağıtımdan bağımsız, evrensel paket formatlarıdır. Uygulamaları bağımlılıklarıyla birlikte paketleyerek farklı dağıtımlarda çalışmasını sağlarlar. Özellikle yeni başlayanlar için bu uygulamaların kurulumu genellikle grafiksel "Yazılım Merkezi" veya "Mağaza" uygulamaları üzerinden yapılır, bu da komut satırına ihtiyaç duymadan kolay kurulum imkanı sunar.

Linux Dosya Sistemi Hiyerarşisi (FHS)
Linux'ta dosyalar ve dizinler belirli bir mantıksal yapıya göre düzenlenir. Her şey kök dizin (`/`) altında başlar. Bu yapıyı anlamak, sorun giderme ve sistemi daha iyi yönetme konusunda size yardımcı olacaktır:

  • /bin: Temel kullanıcı komutlarını (örn. ls, cp, mv) barındırır.
  • /sbin: Sistem yönetimi için temel sistem komutlarını (örn. fdisk, ifconfig, reboot) barındırır.
  • /etc: Sistem genelindeki yapılandırma dosyalarını (örn. ağ ayarları, kullanıcı bilgileri) içerir.
  • /home: Kullanıcıların kişisel dizinleri buradadır (örn. /home/kullaniciadiniz). Kullanıcıların belgeleri, indirmeleri ve ayarları burada saklanır.
  • /var: Değişken veriler, log dosyaları, spool dizinleri ve geçici internet dosyaları gibi sıkça değişen dosyaları içerir (örn. /var/log).
  • /usr: Çoğu kullanıcı programı ve kütüphanesi burada bulunur (örn. /usr/bin, /usr/lib). Sistemde yüklü olan çoğu uygulama ve kaynak bu dizin altındadır.
  • /opt: İsteğe bağlı, üçüncü parti yazılımlar genellikle buraya kurulur.
  • /tmp: Geçici dosyalar için ayrılmış bir dizindir. Sistem yeniden başlatıldığında içeriği genellikle silinir.
  • /dev: Donanım aygıt dosyalarını içerir. Linux'ta her şey bir dosya olarak temsil edilir, donanımlar da buna dahildir.
  • /proc: Sistem süreçleri ve çekirdek bilgileri için sanal bir dosya sistemidir. Gerçek diskte bulunmaz, çekirdek tarafından dinamik olarak oluşturulur.
  • /mnt, /media: Geçici olarak bağlanan dosya sistemleri (USB bellekler, CD/DVD'ler) için kullanılır.

Sık Kullanılan Uygulamalar
Linux'ta Windows veya macOS'ta alışkın olduğunuz birçok yazılımın güçlü açık kaynak alternatifleri bulunur. Çoğu dağıtımın yazılım merkezleri veya uygulama mağazaları sayesinde bunları kolayca keşfedip kurabilirsiniz:

  • Ofis Süitleri: LibreOffice (Microsoft Office'e güçlü ve ücretsiz bir alternatif; Writer, Calc, Impress gibi bileşenleri içerir).
  • Web Tarayıcıları: Firefox, Chromium (Google Chrome'un açık kaynak versiyonu), Brave, Vivaldi.
  • Medya Oynatıcılar: VLC Media Player, Rhythmbox, Audacious, MPV.
  • Görüntü İşleme: GIMP (Photoshop alternatifi), Inkscape (Illustrator alternatifi), Krita.
  • Video Düzenleme: Kdenlive, Shotcut, DaVinci Resolve (ücretsiz versiyonu Linux'ta mevcuttur).
  • Programlama Araçları: VS Code, Atom, Sublime Text, Vim, Emacs, Geany, Anjuta. Birçok programlama dili ve framework Linux üzerinde sorunsuz çalışır.
  • Sanallaştırma: VirtualBox, VMware Workstation Player.

Topluluk ve Kaynaklar
Linux'un en büyük avantajlarından biri, devasa ve yardımsever topluluğudur. Bir sorunla karşılaştığınızda veya bir şeyler öğrenmek istediğinizde, genellikle internette cevabını bulabilirsiniz. Kendinizi bu topluluğun bir parçası olarak görmek, öğrenme sürecinizi hızlandıracaktır:

  • Forumlar: Her dağıtımın kendi resmi forumları (örn. Ubuntu Forums, Linux Mint Forums), Stack Exchange (Ask Ubuntu), Reddit'teki r/linux gibi büyük topluluklar.
  • Resmi Belgeler: Her dağıtımın kendi resmi belgeleri ve Wiki sayfaları vardır (örn. ArchWiki, Ubuntu Documentation). Bunlar genellikle en güncel ve doğru bilgiyi içerir.
  • YouTube Kanalları: Birçok Linux odaklı kanal, görsel rehberler, incelemeler ve ipuçları sunar (örn. The Linux Experiment, Learn Linux TV).
  • Bloglar ve Web Siteleri: Linux haberleri, rehberler ve ipuçları sunan birçok site bulunmaktadır (örn. It's FOSS, Linux Journal, Phoronix).
"Linux'un gücü, kullanıcılarına sunduğu özgürlükte ve arkasındaki canlı toplulukta yatar. Bir sorunu çözmek için en iyi kaynak genellikle sizden önce aynı yolda yürümüş bir başkasıdır." - Özgür Yazılım Felsefesi

Linux Çekirdeği Resmi Sitesi
Ubuntu Resmi Sitesi
Debian Resmi Sitesi
Fedora Resmi Sitesi
Arch Linux Resmi Sitesi

Sonuç
Linux dünyasına adım atmak, başlangıçta biraz öğrenme eğrisi gerektirebilir, ancak sunduğu özgürlük, güvenlik ve performans avantajları bu çabaya değerdir. Komut satırına alışmak, farklı masaüstü ortamlarını denemek ve dağıtımların felsefelerini anlamak, Linux deneyiminizi zenginleştirecektir. Unutmayın, Linux'ta neredeyse her şeyi özelleştirebilir ve kendi ihtiyaçlarınıza göre şekillendirebilirsiniz. Bu rehber, Linux serüveninize sağlam bir başlangıç yapmanız için bir yol haritası sunmayı amaçlamaktadır. Keşfetmeye ve öğrenmeye devam edin! Özgür yazılım dünyasına hoş geldiniz!
 
shape1
shape2
shape3
shape4
shape5
shape6
Üst

Bu web sitenin performansı Hazal Host tarafından sağlanmaktadır.

YazilimForum.com.tr internet sitesi, 5651 sayılı Kanun’un 2. maddesinin 1. fıkrasının (m) bendi ve aynı Kanun’un 5. maddesi kapsamında Yer Sağlayıcı konumundadır. Sitede yer alan içerikler ön onay olmaksızın tamamen kullanıcılar tarafından oluşturulmaktadır.

YazilimForum.com.tr, kullanıcılar tarafından paylaşılan içeriklerin doğruluğunu, güncelliğini veya hukuka uygunluğunu garanti etmez ve içeriklerin kontrolü veya araştırılması ile yükümlü değildir. Kullanıcılar, paylaştıkları içeriklerden tamamen kendileri sorumludur.

Hukuka aykırı içerikleri fark ettiğinizde lütfen bize bildirin: lydexcoding@gmail.com

Sitemiz, kullanıcıların paylaştığı içerik ve bilgileri 6698 sayılı KVKK kapsamında işlemektedir. Kullanıcılar, kişisel verileriyle ilgili haklarını KVKK Politikası sayfasından inceleyebilir.

Sitede yer alan reklamlar veya üçüncü taraf bağlantılar için YazilimForum.com.tr herhangi bir sorumluluk kabul etmez.

Sitemizi kullanarak Forum Kuralları’nı kabul etmiş sayılırsınız.

DMCA.com Protection Status Copyrighted.com Registered & Protected